0 تا 100 کاشت لوبیا با نوار تیپ + آبیاری قطره ای لوبیا

حبوبات بعد از غلات، دومین محصول کشاورزی مهم است. لوبیا یکی از معدود غلاتی است که علاوه بر ارزش غذایی بالا، فواید زیادی نیز برای خاک دارد. شرکت آرکا صنعت آب به عنوان مرجع تخصصی تولید و عرضه تجهیزات آبیاری در ایران، در این مقاله به کاشت و آبیاری لوبیا با نوار تیپ پرداخته است. مطالب این مقاله برای ارقام مختلف لوبیا اعم از؛ لوبیا چیتی، لوبیا قرمز، لوبیا سفید و لوبیا چشم بلبلی کارایی دارد.

در ادامه به جوانب مختلف کاشت و آبیاری لوبیا، مزایای کشت لوبیا با روش آبیاری قطره ای، اجزای اصلی سیستم آبیاری قطره ای، فاصله ردیف ها در این روش آبیاری و میزان برداشت لوبیا در هکتار بر اساس روش آبیاری، پرداخته ایم. در پایان نیز، هزینه اجرای طرح آبیاری قطره ای برای مزرعه لوبیا را برآورد کرده ایم. اگر قصد کاشت لوبیا با نوار تیپ و رسیدن به راندمان بالا را دارید، تا پایانِ این مقاله با ما همراه باشید.

شرکت آرکا صنعت آب تولید کننده تجهیزات آبیاری در ایران است. این شرکت در زمینه تولید و فروش تجهیزات آبیاری قطره ای و انواع لوله آبرسانی فعالیت دارد. بنابراین از مشتریان عزیز تقاضا می‌شود فقط در صورت نیاز به تجهیزات آبیاری با شرکت تماس بگیرند. شرکت در زمینه بذر لوبیا، ارقام مختلف لوبیا، کودهای مناسب و… فعالیت ندارد.

چرا لوبیا یک گیاه پرطرفدار است؟

حبوبات، دانه‌‌های گیاهی مثل؛ نخود، لوبیا، ماش، عدس و… را شامل می‌شود. یکی از حبوبات یکساله زراعی که برای تولید دانه کشت می‌شود، لوبيا است. لوبیا با داشتن 18 تا 32 درصد پروتئين، نقش مهمی در تأمين مواد پروتئينی بشر دارد. علاوه بر ارزش غذایی بالا، ریشه حبوبات به خاطر وجود همزيستی با باكتری‌های تثبيت‌كننده نيتروژن هوا، در حاصلخيزی خاك نقش مهمی دارد. یعنی پس از برداشت، مقادير زيادی نيتروژن به خاك اضافه می‌شود. همچنين از لوبیا به صورت كود سبز برای تقويت و بهبود وضع فيزيكی خاك استفاده می‌شود. به همین دلیل، لوبیا گزینه مناسبی برای رعایت تناوب زراعی در مزارع کشاورزی است. به عنوان مثال؛ برخی کارشناسان توصیه می‌کنند پس از 7 سال کشت زعفران در یک مزرعه، باید گندم، جو و یا لوبیا جهت رعایت تناوب زراعی کاشته شود.

آمار کاشت لوبیا در ایران و جهان

از کل مزارع قابل کشت کشور، حدود 116000 هکتار (صد و شانزده هزار هکتار) به کشت لوبیا اختصاص دارد. از این میزان 250/000 تن لوبیا برداشت می‌شود. این اعداد و ارقام در شرایطی است که بیش از 85 درصد کشاورزان ایرانی جهت آبیاری لوبیا از روش‌های آبیاری سنتی (غرقابی) استفاده می‌کنند. به علاوه در ایران کشت لوبیا در 2 سال اخیر به دلیل خشکسالی و گرایش کشاورزان به کاشت سایر محصولات، کاهش یافته است. در سال زراعی 1400 استان فارس رتبه اول کاشت لوبیا و استان لرستان رتبه دوم را به خود اختصاص داده است. در جهان نیز رتبه 22 در زمینه تولید لوبیا، متعلق به ایران است. کشورهای پیشتاز در زمینه پرورش و کاشت لوبیا عبارتند از؛ آمریکا، هند و چین.

انواع روش های کاشت لوبیا 

کاشت لوبیا در ایران به شکل‌های مختلفی (اعم از؛ روشهای سنتی و سیستم های کشت و آبیاری مدرن) انجام می‌گیرد. منظور از روش کاشت همان آرایش کشت است. این روش‌ها عبارتند از؛

1. روش نم کاری (هیرم کاری)

در این روش ابتدا زمین را آبیاری می‌کنند. می‌توان در این مرحله از آبیاری بارانی با لوله مهپاش کمک گرفت. در اکثر استان‌های ایران، آبیاری به روش کرتی انجام می‌گیرد. سپس زمین را شخم زده و بذر را می‌کارند. مزیت روش کاشت نم کاری، سله نبستن خاک و تامین رطوبت یکنواخت است. بهتر است قبل از کاشت بذر، خاک نم داشته باشد. اگر این نم کاری بیش از حد باشد، یعنی خاک از آب اشباع شود، احتمال پوسیدن بذر وجود دارد. بنابراین اگر به دلیل استفاده از روش آبیاری نشتی یا کرتی، خاک مملو از آب است، کشاورز باید کمی صبر کند تا بخشی از آبِ داخل خاک تبخیر شده و از دسترس خارج شود. در غیر اینصورت بذرها داخل خاک می‌پوسند.

2. روش کشت پخشی

در این شیوه، بذرها به صورت دستی یا با دستگاه در سطح مزرعه پخش می‌شود. پس از این مرحله، بذرها با استفاده از ماله یا کولتیواتور با خاک مخلوط می‌شود. این روش دقت زیادی ندارد. زیرا فاصله و عمق قرارگیری بذرها در نقاط مختلف مزرعه، متفاوت است و نظم خاصی ندارد. در نهایت درصد سبزشدگی و رشد بوته ها نیز، منظم نخواهد بود.

3. روش کشت خطی

در این روش بذرهای لوبیا به صورت تصادفی و نامنظم در داخل بستر خاک قرار می‌گیرد. در روش کشت خطی از ماشین‌های بذرکار خطی استفاده می‌شود. فاصله بین خطوط کاشت قابل تنظیم است، اما فاصله بذرها بر روی یک خط قابل تنظیم نیست. یعنی بذرها روی یک پشته هستند اما با فواصل متفاوت و متغیر. روش کشت خطی نسبت به روش کشت پخشی، نظم بیشتری داشته و فاصله عرضی بین خطوط کشت، قابل تنظیم است. اما فاصله هر بذر با دیگری منظم نیست. ظاهر کلی این روش، مشابه روش کشت ردیفی است.

4. روش کشت ردیفی (فارویی)

کشت ردیفی روشی است که برای اکثر سبزیجات، برخی غلات و محصولات جالیزی کاربرد دارد. در این شیوه، ردیف‌ها با یکدیگر فاصله مشخصی دارند. این بدین معناست که فاصله طولی بذرها قابل تنظیم است. کشت ردیفی امکان ریشه کنی علف‌های هرز، کوددهی، سله شکنی و خاک دهی پای بوته‌ها را فراهم می‌کند. رایج ترین روش کاشت برای لوبیا چیتی، لوبیا قرمز و لوبیا سفید، روش کشت ردیفی است.

با توجه به ردیف های منظم در این روش، به راحتی می‌توان برای آبیاری لوبیا، از روش‌های آبیاری تحت فشار استفاده کرد. از بین انواع روش های آبیاری نوین، آبیاری قطره ای با نوار تیپ، بهترین روش برای آبیاری لوبیا است. کشاورزانی که کاشت لوبیا با نوار تیپ انجام می‌دهند، معمولاً الگوی کاشت سه ردیف یا چهار ردیف بر روی پشته را اجرا می‌کنند.

انواع روش آبیاری لوبیا (غرقابی، بارانی، قطره ای)

سه موضوع مهم، در روش کشت روی پشته برای انواع ارقام لوبیا موارد زیر است؛

• مقدار تراکم بذر در هکتار،
• تعداد ردیف روی پشته،
• روش آبیاری،

هدف نهایی این است که مقدار بذر و میزان آب مصرفی کاهش یافته و میزان برداشت محصول افزایش یابد. برای رسیدن به این هدف باید آرایش کشت مناسب را انتخاب کرد. در آرایش و الگوی کشت باید موارد زیر را لحاظ کرد؛

• روش کاشت (درمورد لوبیا روش‌های کاشت مرسوم به صورت سطحی و به صورت پشته است)
• فاصله ردیف های کشت از یکدیگر (فاصله هر ردیف کشت از ردیف کناری)
• روش آبیاری (درمورد لوبیا روش‌های غرقابی و قطره ای رایج تر است)

• حالت اول؛ کشت مسطح با آبیاری غرقابی

 مقدار انرژی مصرفی در روش کشت مسطح همراه با آبیاری غرقابی، نسبت به کشت به صورت پشته و آبیاری نواری بسیار بالاتر است. بنابراین روش سه ردیف روی پشته و روش مسطح به دلیل مصرف بالای بذر و آب توصیه نمی‌شود. در واقع در آبیاری غرقابی آب به میزان زیادی در واحد سطح توزیع و به سرعت نیز تبخیر شده و از دسترس ریشه خارج می‌شود. به عبارت دیگر حجم زیادی آب در زمان کوتاهی به ریشه می‌رسد اما مدت زمانی که خاک در ناحیه ریشه مرطوب باقی می‌ماند، بسیار کم است. بنابراین روش آبیاری قطره ای با نوار تیپ و کشت یک و دو ردیف روی پشته به ترتیب با 70 و 120 کیلوگرم بذر مصرفی در هکتار توصیه می‌شود.

• حالت دوم؛ کشت روی پشته با آبیاری بارانی

کشت روی پشته با آبیاری بارانی روشی است که در سال‌های اخیر توسط کشاورزان مورد استفاده قرار گرفته است. این روش با لوله سوراخدار بارانی اجرا می‌شود. از آنجا که این نوع لوله تاشو، نسبت به اجرای سیستم بارانی کلاسیک، هزینه پایین‌تری دارد، در برخی مناطق مورد استفاده قرار گرفته است. مزیت دیگر استفاده از لوله بارانی این است که در هر دور آبیاری، مساحت زیادی از زمین آبیاری می‌شود. بنابراین سرعت آبیاری افزایش یافته و دور آبیاری نیز کاهش می‌یابد.

• حالت سوم؛ کشت روی پشته با آبیاری قطره ای

یکی از فواید کشت روی پشته برای لوبیا، مصرف کمتر بذر است. در روش کشت روی پشته، می‌توان مصرف بذر را تا 60 درصد کاهش داد. از سوی دیگر با افزایش فاصله ردیف ها (از 30 به 70 سانتیمتر) تعداد غدد و عملکرد دانه افزایش می‌یابد. یعنی فاصله ردیف‌های کشت کاملا بر روی محصول و عملکرد دانه تاثیر مثبت می‌گذارد. در خطی‌کارهای مخصوص لوبیا، امکان کشت روی پشته با نصب فاروئر و تغییر آرایش واحدهای کاشت، وجود دارد. به علاوه امکان جایگذاری و پخش نوارهای آبیاری در روش کشت روی پشته آسانتر است. همچنین با افزایش فاصله بذور بر روی ردیف کشت، تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در هر غلاف افزایش می‌یابد.

بیشترین عملکرد تولید در کاشت دو ردیف روی پشته با مصرف 120 کیلوگرم بذر و یک ردیف روی پشته با مصرف 70 کیلوگرم بذر در هکتار گزارش شده است. الگوی کشت دو ردیف روی پشته با 120 کیلوگرم بذر مصرفی در هکتار حدود 2300 کیلوگرم لوبیا چیتی برداشت کرده است. الگوی یک ردیف روی پشته با 70 کیلوگرم بذر مصرفی در هکتار حدود 2225 کیلوگرم لوبیا چیتی برداشت کرده است. در این الگوها، روش ابیاری به صورت قطره ای بوده است.

آبیاری قطره ای لوبیا با نوار تیپ

در سیستم آبیاری قطره ای، آب به صورت قطره قطره، یکنواخت و تحت فشار، از لوله های فرعی خارج می‌شود. یکی از پرکاربردترین و رایج ترین روش‌های آبیاری قطره ای، سیستم آبیاری تیپ است. آبیاری قطره ای با نوار تیپ، در سال های اخیر در ایران گسترش زیادی داشته. در یک شبکه آبیاری، آب با فشار کارکرد پایین و به طور یکنواخت در کل مزرعه، توزیع می‌شود. به همین دلیل برای آبیاری حبوبات به ویژه لوبیا کاربرد زیادی دارد. به علاوه نوار تیپ برای آبیاری محصولات زراعی مناسب بوده و به دلیل هزینه پایینی که نسبت به سایر تجهیزات آبیاری دارد، برای کشاورزان مقرون به صرفه است.

مزایای کاشت لوبیا با نوار تیپ

مزایای کاشت لوبیا با نوار تیپ، مربوط به شرایطی است که آرایش کشت به صورت ردیفی و روش آبیاری نیز به صورت قطره ای با استفاده از نوار تیپ باشد. این مزایا عبارتند از؛

• استفاده بهینه از منابع آبی. با آبیاری قطره ای در مصرف آب صرفه جویی شده و حدود 50 درصد میزان مصرف آب کاهش پیدا می‌کند. مقایسه انواع روش‌ آبیاری، نشان می‌‎دهد که صرفه جویی در مصرف آب، مزیت بزرگ روش آبیاری قطره ای به خصوص آبیاری با تیپ است.
• کاهش میزان مصرف انرژی برق در سیستم آبیاری تیپ. آبیاری با تیپ نوعی سیستم آبیاری کم فشار است، یعنی آب را با فشار کم و به صورت یکنواخت در سطح مزرعه پخش می‌کند. بنابراین میزان مصرف انرژی جهت انتقال آب بشدت کاهش می‌یابد. دقیقاً به همین دلیل، راندمان در این سیستم همیشه بین 80 تا 95 درصد است.
• افزایش میزان برداشت لوبیا در هکتار (افزایش راندمان). نیاز آبی خالص گیاه لوبیا به طور متوسط بین 7000 تا 8000 متر مکعب در هکتار است. یعنی در صورت تامین نیاز آبی گیاه (7000 متر مکعب)، بیشترین عملکرد (حدود 6 تن) حاصل می‌شود. در ادامه میزان آب مورد نیاز در هر سیستم آبیاری، برآورد شده است؛

1. در آبیاری غرقابی، حداقل 15200 متر مکعب آب در هر هکتار نیاز است.
2. در آبیاری بارانی، حدود 9200 تا 10000 متر مکعب آب در هر هکتار نیاز است.
3. در آبیاری قطره ای، حدود 8300 تا 8500 متر مکعب آب در هر هکتار نیاز است.

• کاهش تلفات. در فرآیند کشت لوبیا، سه روش آبیاری غرقابی، بارانی و قطره ای رایج است. با توجه به اقلیم کشور ایران که حدود 70 درصد از آب تبخیر می‌شود، باید سیستمی اجرا شود که کمترین تلفات را داشته باشد. در سیستم آبیاری غرقابی و بارانی، سطح مزرعه به طور کامل خیس شده و میزان هدررفت آب بالا است. ولی در آبیاری قطره ای فقط جایی که مانیفولد یا لوله آبده قرار دارد، خیس می‌شود. بنابراین کمترین تلفات و بیشترین راندمان اتفاق می‌افتد.
• حذف یا کاهش قارچ‌ها و باکتری‌ها. در آبیاری بارانی لوبیا، همیشه احتمال بیماری‌ و گسترش قارچ در سطح مزرعه وجود دارد. گیاه لوبیا یک گیاه آبدوست است و نیاز آبی بالایی دارد. اگر به هر دلیلی به این گیاه تنش آبی وارد شود، عملکرد آن پایین می‌آید. به همین خاطر باید حجم آب را بالا ببریم. در سیستم آبیاری بارانی یا غرقابی وقتی آب به بوته لوبیا می‌رسد، محیط برای رشد قارچ ها و باکتری ها مهیا می‌شود. این بزرگترین صدمه ای است که آبیاری بارانی به گیاه لوبیا می‌زند. اما در سیستم آبیاری قطره ای آب را دقیقاً و به صورت کامل در محل ریشه گیاه تخلیه می‌شود. بنابراین اجزای دیگر گیاه مثل؛ ساقه و برگ آن خیس نمی‌شود.
• تزریق کود و سموم. در کنار سیستم فیلتراسیون که در جریان آبیاری قطره ای یک ضرورت محسوب می‌شود، یک تانک کود نیز باید وجود داشته باشد. با وجود تانک کود، هر زمان که تشخیص دهیم که به گیاه از لحاظ تغذیه یا بیماری، تنشی وارد می‌شود، کود یا سم را وارد تانک می‌کنیم. از طریق سیستم آبیاری تیپ این کود به گیاه تزریق شده و به افزایش عملکرد می‌انجامد.
• کاهش یا حذف رشد علف های هرز. وقتی سطح مزرعه به صورت کامل خیس یا مرطوب نمی‌شود، بنابراین رشد علف‌های هرز، به طرز محسوسی کاهش می‌یابد.
• کاهش دور آبیاری. از آنجا که در سیستم آبیاری تیپ آب مستقیماً در اختیار گیاه قرار می‌گیرد، دور آبیاری کمتری نیاز است. در اراضی با خاک سبک به محض اینکه آب در اختیار خاک قرار می‌گیرد، بلافاصله به صورت زه از زمین خارج می‌شود. یعنی حجم زیادی از آب وارد زمین می‌شود ولی مقدار کمی از آن به ریشه گیاه می‌رسد. از سوی دیگر در اراضی با خاک سنگین، چون آب ماندگاری بیشتری در خاک دارد، بنابراین فواصل زمانی بین هر دور آبیاری بیشتر می‌شود. یعنی مثلاً اگر در خاک سبک هر 3 روز یکبار به آبیاری نیاز است، در خاک سنگین، باید هر 6 روز یکبار آبیاری انجام شود. البته میزان و دور آبیاری به مرحله رشدی گیاه و اقلیم آب و هوایی منطقه بستگی دارد. از دیگر مزایای کاشت لوبیا با روش آبیاری قطره ای می‌توان به موارد زیر اشاره کرد؛
• حفظ منابع خاکی و جلوگیری از فرسایش خاک
• بهبود کیفیت خاک و تهویه خاک
• حمل و نصب آسان نوارها بدون نیاز به ابزار خاص
• جوانه زنی یکدست در سطح مزرعه
• جلوگیری از سله بستن خاک
• کاهش تبخیر و تعرق

تجهیزات آبیاری قطره ای (آبیاری با نوار تیپ)

سیستم آبیاری قطره ای، اجزای مختلفی دارد. از استخراج آب گرفته تا انتقال و رساندن آن به گیاه. طراحی و اجرای سیستم آبیاری قطره ای به محصول زیر کشت، میزان نفوذپذیری خاک، میزان دسترسی به آب، آب و هوای منطقه، میزان وزش باد و بسیاری عوامل دیگر بستگی دارد. از بین این عوامل، نوع محصول زیر کشت، بیشترین اهمیت را دارد. اجرای سیستم آبیاری قطره ای با استفاده از نوار تیپ، به این تجهیزات نیاز دارد؛

1. سیستم فیلتراسیون

مهمترین بخش سیستم آبیاری قطره ای، فیلتراسیون است. متاسفانه بسیاری از کشاورزان به دلیل کاهش هزینه ها، این بخش را از سیستم حذف می‌کنند. در حالی که می‌توانند متناسب با وسعت طرح، از فیلتر دیسکی استفاده کنند. فیلتر دیسکی نوعی فیلتر با کاربری آسان، ساختار و نصب ساده بوده که برای مزارع تا یک هکتار، به راحتی پاسخگو است. در مزارع با وسعت بیش از یک هکتار، باید از پکیج فیلتراسیون استفاده شود. اگر آب در استخر روباز ذخیره شده است و در معرض نور خورشید قرار گرفته، احتمال رشد جلبک در محل ذخیره آب افزایش می‌یابد. بنابراین باید در مسیر آب، حتماً از فیلتر شنی استفاده کرد. اگر از فیلتراسیون استفاده نشود، احتمال گرفتگی روزنه ها افزایش می‌یابد. شرکت آرکا صنعت آب در “آبیاری قطره ای با نوار تیپ” به طور کامل درمورد رفع مشکل گرفتگی روزنه های نوار تیپ توضیح داده است.

2. لوله برای انشعابات اصلی و فرعی

در روش آبیاری قطره ای، از انواع لوله پلی اتیلن استاندارد، لوله پلی اتیلن آبرسانی، لوله تاشو و لوله نخدار به عنوان انشعاب اصلی، نیمه اصلی و فرعی استفاده می‌شود. همچنین در این مسیر باید از انواع اتصالات و شیرآلات آبیاری قطره ای جهت انشعاب گیری از لوله ها استفاده کرد.

3. نوار تیپ

نوار تیپ نوعی نوار آبیاری قطره ای است که وظیفه انتقال آب به ناحیه ریشه گیاه را بر عهده دارد. بیشترین طولی که برای نوار تیپ در نظر گرفته می‌شود بین 50 الی 60 متر است. انواع نوار تیپ به صورت کلافی عرضه می‌شود و هر کلاف آن، معادل 1000 متر است. اگر نوار تیپ از کیفیت بالایی برخوردار باشد و از سیستم فیلتراسیون نیز استفاده شود، هرگز با مشکلاتی مثل؛ گرفتگی روزنه های خروجی یا آفتاب سوختگی رو به رو نخواهد شد. انواع نوار آبیاری قطره ای شامل؛ نوار تیپ بغل دوخت و نوار تیپ پلاکدار می‌شود. معمولاً به دلیل کاهش هزینه های اجرای آبیاری قطره ای در مزارع، از نوار تیپ بغل دوخت استفاده می‌شود. اما اگر سیستم آبیاری در فضای بسته و گلخانه‌ اجرا شده، نوار تیپ پلاک دار یک گزینه مناسب است.

استانداردترین فاصله ردیف کاشت لوبیا

براساس پژوهش و تجربه، درکشت ردیفی فواصل 50 سانتیمتر بین ردیف و 5 سانتیمتر روی ردیف، بهترین فاصله کاشت لوبیا محسوب می‌شود. بنابراین فاصله هر نوار تیپ با نوار تیپ کناری در کاشت لوبیا، 50 سانتیمتر است. اما در شرایط کرتی استفاده از آرایش مربعی بهترین عملکرد دانه را دارد. لوبیا اصولاً گیاهی ردیفی است، ولی در برخی نقاط کشور به صورت کرتی کشت می‌شود. کشت ردیفی آن به دلایل زراعی مانند کنترل آفات و بیماری‌ها، بهتر از کشت کرتی است. به علاوه مناسب ترین خاک برای کاشت لوبیا، خاک سبک و سرشار از مواد آلی است. خاک های شنی-رسی که از نفوذپذیری خوبی برخوردارند، برای کاشت لوبیا، گزینه مناسبی هستند.

بهترین روش کاشت لوبیا

تعداد غلاف در گياه لوبیا از جمله حساس‌ترين و مهمترین جز از اجزاء عملكرد است. عملکرد گیاه معمولاً تحت تأثير شرايط محيطی از قبيل؛ رطوبت، گرما و تراكم قرار می‌گیرد. در لوبیا، کشت جوی و پشته عملکرد بهتری نسبت به کشت کرتی دارد و بالاترین عملکرد دانه از کشت ردیفی (فارویی یا شیاری) است.

بهترین روش آبیاری لوبیا

گیاه لوبیا به طور متوسط در هر هکتار و در طول فصل رشد، به 7 تا 8 هزار متر مکعب آب، نیاز دارد. در حالیکه کشاورزان بیش از 15 هزار متر مکعب آب در طول فصل رشد برای هر هکتار لوبیا مصرف می‌کنند. به دلیل استفاده از روش های آبیاری سطحی و سنتی، بیش از دو برابر آبی که گیاه نیاز دارد، در سطح مزرعه توزیع می‌شود.

استفاده از آبیاری قطره‌ای نواری (نوار تیپ) میزان مصرف آب را کاهش و مصرف آب را به حدود 8 هزار متر مکعب در هکتار در طول فصل رشد، می‌رساند. استفاده از این روش آبیاری، نیازمند تغییر روش و آرایش کاشت است. کشت‌های ردیفی جوی و پشته برای استفاده از این روش آبیاری مناسب تر از کشت های غرقابی و کرتی هستند.

استفاده از آبیاری قطره ای نواری با کشت جوی و پشته و استفاده از پشته هایی با فاصله بیشتر، مناسب‌تر است. آرایش کاشت مناسب می‌تواند سبب شود که علاوه بر استفاده از آبیاری با راندمان بالا و کاهش مصرف آب، عملکرد دانه نیز بهبود یافته و بتوان با میزان آب موجود، سطح زیر کشت را افزایش داد.

بهترین زمان آبیاری لوبیا (قطره ای)

بهترین زمان آبیاری در حالتی است که زمین خنک بوده و دمای پایینی دارد. یعنی در ساعاتی که زمین دمای خود را از دست داده است. بنابراین حدود ساعت 5 تا 6 صبح بهترین زمان آبیاری لوبیا است. به علاوه در این زمان‌، شدت تبخیر نیز پایین است.

چند روز یکبار باید لوبیا را آبیاری کرد؟ (نوبت آبیاری)

در کاشت لوبیا با نوار تیپ، میزان آب مصرفی به رقم لوبیا، شدت تبخیر و میزان نفوذ پذیری خاک بستگی دارد.

• برخی کشاورزان یک نوبت بلافاصله پس از کاشت، گیاه را آبیاری می‌کنند.
• بستر بذر باید در هفته اول پس از کاشت مرطوب نگه داشته شود. در واقع این رطوبت لازم است تا بذر به مرحله جوانه زنی برسد. از آنجا که در آبیاری قطره ای با نوار تیپ، آب به طور یکنواخت و آهسته به ریشه گیاه می‌رسد تا مدت زمان مناسبی، رطوبت در اطراف محیط ریشه گیاه باقی می‌ماند.
• پس از ظاهر شدن گیاهچه ها، آبیاری باید به طور مرتب هر شش تا هشت روز یکبار انجام شود. در برخی مناطق مثل استان لرستان فاصله بین دو آبیاری بر اساس عرف منطقه، 4 روز یکبار است.
• در زمان غلاف دهی (مرحله ای که گیاه بسیار به تنش آبی حساس است)، معمولاً هر سه تا پنج روز یکبار باید آبیاری انجام شود.
• حدود 10 روز قبل از برداشت محصول، آبیاری متوقف می‌شود. با این اقدام، مزرعه برای برداشت آماده می‌گردد.

3 نکته مهم در فرآیند رشد لوبیا

1. مهمترین مرحله رشد گیاه لوبیا، مرحله گلدهی و غلاف دهی است. این مرحله، حدود 60 درصد از فصل رشد را شامل می‌شود. در این مرحله، نباید هیچگونه تنش آبی به گیاه وارد شود. باید شرایط مساعد برای غلاف دهی و رشد غلاف ها فراهم شود.
2. هر چقدر به فصل برداشت محصول نزدیکتر می‌شوید، میزان آبیاری کاهش می‌یابد. به طور معمول، زمانیکه یک چهارم غلاف های لوبیا زرد شده اند، باید آبیاری کاهش یابد.
3. بهترین راه برای توصیف آبیاری لوبیا، مکرر ولی سبک است. یعنی در حدود 60 درصد از فصل رشد باید مرتباً محیط ریشه مرطوب نگه داشته شود و در زمان مقرر آبیاری شود. این سبک آبیاری، با استفاده از نوار تیپ به راحتی امکان پذیر است. در ویدئو زیر تمامی محصولات زراعی که قابلیت آبیاری با نوار تیپ دارند را نام برده ایم؛

عملکرد لوبیا در هر هکتار (آبیاری غرقابی، بارانی و قطره ای)

عملکرد گیاه را بر اساس میزان محصول تولید شده در هر هکتار می‌سنجند. میانگین عملکرد لوبیا یا همان میزان برداشت لوبیا در هکتار، حدود 2500 کیلوگرم است (دو و نیم تن در هکتار). این آمار مربوط به کشور ایران است. اما در سراسر دنیا با به کارگیری روش های نوین آبیاری مانند آبیاری قطره ای و بارانی، میزان برداشت این محصول در هر هکتار، افزایش چشمگیری داشته است. در واقع استفاده از روش‌های نوین آبیاری علاوه بر کاهش هدررفت انرژی و منابع آبی، به صورت مستقیم بر میزان برداشت محصول تاثیرگذار است.

• در روش آبیاری غرقابی حدود 15 هزار متر مکعب آب برای کشت لوبیا در یک هکتار مصرف می‌شود.
• در روش آبیاری بارانی حدود 10 هزار متر مکعب آب برای کشت لوبیا در یک هکتار مصرف می‌شود.
• در روش آبیاری قطره ای با نوار تیپ حدود 8 هزار متر مکعب آب برای کشت لوبیا در یک هکتار مصرف می‌شود.

طبق مقایسه فوق، در روش آبیاری غرقابی، میزان هدررفت آب بسیار بالاست (بویژه در زمین‌هایی با خاک سبک). یعنی حجم زیادی از آب، از دسترس گیاه خارج می‌شود. از سوی دیگر، مشکل روش آبیاری بارانی در مناطق بادخیز این است که آب کمتر به منطقه مورد نظر نمی‌رسد و با وزش باد، آب جا به جا می‌شود. یعنی آب به اطراف گیاه منتقل می‌شود و به ریشه گیاه نمی‌رسد. به علاوه در آبیاری بارانی شدت تبخیر بالاست و احتمال ایجاد آفات نیز افزایش می‌یابد.

برخی از کشاورزان ایرانی (بویژه در استان لرستان) با استفاده از روش‌های آبیاری نوین مثل آبیاری قطره ای و آبیاری با تیپ، به میزان برداشت 6 تن لوبیا در هکتار رسیده اند (راندمان بین 80 تا 90 درصد). این در حالی است که؛ با آبیاری سطحی در بهترین حالت در هر هکتار، حدود 2 تا 3 تن، لوبیا برداشت شده است (راندمانی بین 35 تا 40 درصد).

دلیل استفاده از آبیاری قطره ای در کاشت لوبیا

حساسیت نسبت به تابش خورشید، تنش گرمایی و نیاز بالای لوبیا به آبیاری منظم، از مهمترین دلایل کنترل تنش‌های آبی در زمان کشت لوبیا است. به علاوه زمان غلاف دهی و گل دهی لوبیا در اوج گرما و افزایش دما است. گیاه لوبیا در دمای بالای 35 درجه سانتیگراد، تحمل اش را از دست می‌دهد. در این شرایط گیاه لوبیا، گل و غلاف خود را از دست می‌دهد. در واقع تنش آبی، مانع از آن می‌شود که گیاه به مرحله برداشت برسد.

کشاورزان زیادی به دلیل استفاده از روش‌های آبیاری سطحی به گیاهان سطح مزرعه تنش وارد می‌کنند. مثلاً در آبیاری سطحی به دلیل مسطح نبودن زمین و در آبیاری بارانی به دلیل وزش باد و انتقال آب به منطقه ای از زمین که گیاهی وجود ندارد، به مزرعه تنش وارد می‌شود. وقتی که تنش به مزرعه وارد شد و در اصطلاح کشاورزان گل و غلاف لوبیا ریخت، برگشت گیاه هیچ سودی ندارد. در برخی موارد مشاهده می‌شود که بر روی بوته لوبیا یک یا دو غلاف بیشتر وجود ندارد. این مسئله به دلیل تنش آبی است که به گیاه وارد شده. تمام این مشکلات با آبیاری قطره ای حل شده است. در آبیاری قطره ای آب دقیقاً به کنار ریشه گیاه هدایت و مشکل تنش آبی حل می‌شود. آبیاری لوبیا با نوار تیپ در صورتی که به منظم و دوره ای انجام شود، تنش آبی به حداقل می‌رسد.

هزینه نوار تیپ برای یک هکتار لوبیا

جهت محاسبه هزینه نوار تیپ برای کاشت یک هکتار لوبیا، ابتدا باید تعداد کلاف مورد نیاز را محاسبه کرد. تعداد نوار تیپ مورد نیاز برای آبیاری یک هکتار، به سطح زیر کشت و فاصله هر ردیف کشت با ردیف کناری، بستگی دارد. در ویدئو زیر فرمول محاسبه تعداد نوار تیپ را به نمایش گذاشته شده است؛

چه زمانی نمی‌توان از آبیاری قطره ای استفاده کرد؟

شوری آب و شوری خاک یک محدودیت است. مزارعی که شوری خاک و آب بالایی دارند، نمی‌توانند آبیاری قطره ای را اجرا کنند. چون املاح و نمک موجود در آب در مسیر آبیاری قطره ای و در اجزای این سیستم رسوب می‌کند و طرح را با شکست مواجه می‌کند. به عنوان یک اقدام پیشگیرانه حتماً قبل از اجرای طرح آبیاری قطره ای برای کشت لوبیا، میزان شوری آب را بسنجید. اگر این مورد وجود نداشته باشد (یعنی آب یا خاک شور نباشد) آبیاری قطره ای بهترین شیوه برای آبیاری لوبیا است. با این روش می‌توانیم عملکرد را به حداکثر برسانیم.

فواصل قطره چکان‌ها در آبیاری با نوار تیپ

نوار تیپ با فواصل 10 سانتیمتر، 20 سانتیمتر و 30 سانتیمتر تولید و عرضه می‌شود. اینکه کدام یک از این فواصل برای شما کارایی دارد به الگوی کاشت بوته لوبیا بر روی هر پشته بستگی دارد.

در آبیاری با نوار تیپ، میزان آبدهی چقدر است؟

دبی یا میزان آبدهی در ساعت نوار تیپ بغل دوخت آرکا، معادل با 2/8 تا 3 لیتر است.

هزینه کاشت لوبیا با نوار تیپ چقدر است؟

برای برآورد هزینه باید عوامل مختلفی را در نظر بگیرید. مثلاً مهم است که زمین در فصول زراعی گذشته، از چه روش آبیاری استفاده کرده است.

• آیا قبلاً آبیاری بارانی استفاده می‌کرده و حالا می‌خواهد روش آبیاری قطره ای را اجرا کند؟
• آیا قبلاً روش آبیاری سنتی (غرقابی) بوده و حالا می‌خواهد یک روش آبیاری نوین را عملیاتی کند؟

اگر احتمال دوم را در نظر بگیریم (یعنی کشاورزی که قبلاً آبیاری غرقابی استفاده می‌کرده و حالا می‌خواهد به روش آبیاری قطره ای تغییر دهد)، موارد زیر را باید در برآورد هزینه‌ها لحاظ کرد؛

1. سیستم فیلتراسیون. فرقی نمی‌کند بخواهید یک هکتار زمین را آبیاری قطره ای کنید یا هزار هکتار، در آبیاری قطره ای حتماً باید از سیستم فیلتراسیون استفاده کنید. عمده هزینه آبیاری قطره ای، سیستم فیلتراسیون است.
2. نوار تیپ. هر هکتار حدود 10 تا 12 رول نوار تیپ نیاز دارد. هر رول نوار تیپ 1000 متر است.
3. لوله برای انشعاب اصلی و یا اتصال به پمپ. برای این بخش از طرح آبیاری حتماً باید از لوله پلی اتیلن استاندارد و یا لوله آبرسانی استفاده کرد (به طور متوسط برای هر هکتار حدود 250 تا 260 متر لوله نیاز است).
4. لوله برای انشعاب فرعی. بسیاری از کشاورزان برای کاهش هزینه ها و راحتی کار، برای انشعاب های فرعی از لوله لی فلت، لوله نخدار و یا لوله پلی اتیلن تاشو استفاده می‌کنند.
5. اتصالات. جهت اجرای طرح آبیاری قطره ای، اتصال لوله ها به یکدیگر و رساندن آب به گیاه به اتصالات مختلفی نیاز است. این اتصالات تنوع زیادی داشته و کار اجرا را ساده و آسان کرده است.

اگر این هزینه ها را در یک کفه ترازو قرار دهید و بهره وری حدود 5 تا 6 تن لوبیا را در کفه دیگر قرار دهید، با یک حساب سرانگشتی متوجه می‌شوید که اجرای روش آبیاری قطره ای بسیار سودآور است. به علاوه یک کشاورز هر سال نیاز به خرید لوله، اتصالات یا سیستم فیلتراسیون ندارد. مثلاً لوله های پلی اتیلن استاندارد، 10 سال گارانتی دارند و تا مدتها نیاز کشاورز را برطرف می‌کنند. دفترچه راهنمای برآورد هزینه آبیاری با نوار تیپ

زمان برداشت لوبیا

تاریخ کشت لوبیا بسیار با اهمیت است. باید زمان ها طوری تنظیم شود که، مراحل حساس رشدی به ویژه مقطع گلدهی با گرمای تابستان همزمان نشود. از سوی مقابل رسیدن محصول با سرمای پاییز همراه نشود. از زمان کاشت تا برداشت لوبیا، حدود 15 هفته طول می‌کشد. معمولاً لوبیا را در اواسط فصل بهار یعنی از اواخر اردیبهشت تا هفته دوم خرداد کشت می‌کنند. زمان برداشت لوبیا نیز در ابتدای فصل پاییز است.

البته زمان برداشت لوبیا به زمان کاشت، منطقه آب و هوایی و نوع رقم نیز بستگی دارد. در برخی ارقام غلاف‌ها همزمان نمی ‌رسند و برداشت زمانی انجام می‌گیرد که حدود 70 درصد غلاف‌ها رسیده باشند. معمولاً رقم های ایستاده از نظر زمان برداشت، یکدست تر هستند. ولی در رقم های رونده، برخی غلاف ها زودتر و برخی دیرتر می‌رسند. به علاوه ارقام لوبیا از نظر فرم بوته، دوره رشد، تعداد شاخه فرعی و مقدار باردهی متفاوت هستند. مثلاً برخی ارقام زودرس بوده و برخی دیررس اند.

سخن پایانی

در این مقاله سعی کردیم کاشت لوبیا با نوار تیپ را از جنبه های مختلف بررسی کنیم. درمورد انواع آرایش کاشت و روش‌های آبیاری مختلف، مزایای استفاده از آبیاری قطره ای و هزینه های آن با جزییات کامل توضیح دادیم. به علاوه اجزای اصلی سیستم آبیاری قطره ای و محدودیت های آن را بیان کردیم. برای دریافت قیمت تجهیزات آبیاری با واحد فروش شرکت آرکا صنعت آب تماس بگیرید.